Shloka 25
भीष्मपर्व — अध्याय 54: फल्गुन-प्रतिरोधः, सौबली-व्यूह-विध्वंसः, दुर्योधन-भीष्म-संवादः
एवमुक्त्वा ततः पार्थों ध्यायन्नास्ते महामना: । चिरमन्तर्मना भूत्वा शोकोपहतचेतन: । शोकर्त तमथो ज्ञात्वा दु:खोपहतचेतसम्
evam uktvā tataḥ pārtho dhyāyann āste mahāmanāḥ | ciram antarmanā bhūtvā śokopahatacetanaḥ | śokārtaṃ tam atho jñātvā duḥkhopahatacetasaṃ ||
Sañjaya nói: Nói xong như vậy, Arjuna (Pārtha), bậc đại tâm, ngồi lặng trong sự quán tưởng sâu xa. Rất lâu ông thu mình vào nội tâm, ý thức bị nỗi sầu thương phủ lấp. Thấy ông bị sầu khổ đánh gục, tâm trí bị đau đớn nghiền nát, (người chứng kiến) hiểu rằng bên trong ông đang sụp đổ và gánh nặng của dharma đang đè nặng lên ông.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical and psychological reality that even a noble person can be overwhelmed by grief when confronted with the consequences of war. It frames Arjuna’s inward collapse as a prelude to discernment: moral action (dharma) often requires moving from sorrow-driven paralysis to reflective clarity.
After speaking, Arjuna falls silent and sits absorbed in thought for a long time, his mind struck by grief and suffering. Sañjaya describes his withdrawn, sorrow-afflicted state, setting the stage for others to respond to his crisis.