Shloka 45
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
प्रहर्ष पाण्डवा जग्मु: पुत्रस्ते विमना5भवत् | तदनन्तर पितामह भीष्मको श्वैतके द्वारा युद्धसे विमुख किया हुआ देख समस्त पाण्डवोंको बड़ा हर्ष हुआ; परंतु आपके पुत्र दुर्योधनका मन उदास हो गया | ४४ ई ।।
sañjaya uvāca | praharṣaṃ pāṇḍavā jagmuḥ putras te vimanābhavat | tato duryodhanaḥ kruddhaḥ pārthivaiḥ parivāritaḥ |
Sañjaya nói: “Các Pāṇḍava tràn đầy hân hoan, còn con trai của bệ hạ thì u sầu. Rồi Duryodhana, nổi giận và được các vua chúa vây quanh, bùng lên cơn thịnh nộ—lòng kiêu hãnh bị tổn thương khi thế trận nghiêng về phía đối địch. Đoạn này cho thấy trong chiến tranh, thắng bại có thể lập tức khơi dậy vui mừng, tuyệt vọng và giận dữ, thử thách sự vững tâm và minh triết trước những đòi hỏi của dharma.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how quickly the mind swings between elation and despair in war, and how wounded pride can harden into anger. Ethically, it points to the need for steadiness (self-mastery) and discernment, since reactive emotions can drive leaders toward further adharma and escalation.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍava side becomes joyful at a favorable turn, while Duryodhana grows dejected. Immediately afterward, Duryodhana, surrounded by allied kings, becomes angry—setting up his next response or command in the battle narrative.