Shloka 34
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
एकस्तस्थौ नरव्याप्रो गिरिमेंरुरिवाचल: । उस महान् संग्राममें हमलोगोंके लिये कातरताका समय आ गया था, तो भी अकेले नरश्रेष्ठ भीष्म ही दीनतासे रहित हो मेरुपर्वतकी भाँति वहाँ अविचलभावसे खड़े रहे ।।
ekas tasthau naravyāghro girimerur ivācalaḥ | ādādāna iva prāṇān savitā śiśirātyaye, jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ tadā āsīt tumulaṃ mahat ||
Sañjaya nói: “Tâu Đại vương, trong trận đại chiến ấy, khi cơn hoảng loạn đã phủ lên phe chúng thần, chỉ riêng Bhīṣma—bậc nhất trong loài người—vẫn đứng bất động như núi Meru, không chút nản lòng. Rồi như mặt trời cuối mùa đông dường như rút cạn cả hơi thở sinh mệnh, một cuộc đụng độ mênh mông và cuồng náo bùng lên: các dũng sĩ Pāṇḍava đặt Śikhaṇḍin ở phía trước, tiến lên để phô bày sức mạnh, xông vào Bhīṣma—bậc chiến sĩ đệ nhất—với ý định đánh gục ngài, nhằm bảo vệ người anh hùng Śveta.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights kṣatriya-dharma expressed as steadiness under crisis: Bhīṣma embodies unwavering resolve even when his own side falters. It also frames the ethical tension of war—strategy and necessity (placing Śikhaṇḍin forward) intersect with personal vows and vulnerabilities, showing how dharma in battle is tested by circumstance.
Sañjaya reports that, despite panic among the Kauravas, Bhīṣma stands firm like Mount Meru. The Pāṇḍava warriors advance with Śikhaṇḍin positioned in front and surge against Bhīṣma, seeking to strike him down while protecting the hero Śveta, and a fierce, chaotic battle erupts.