Shloka 26
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
गजो हत: शिरश्छिन्न॑ मर्म भिन्न हयो हत:
sañjaya uvāca | gajo hataḥ śiraś chinnaṁ marma-bhinnaḥ hayo hataḥ | jighāṁsantaṁ yudhāṁ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṁ mahat ||
Sañjaya thưa: “Voi bị hạ; đầu người bị chém lìa; ngựa bị giết; những yếu huyệt bị xuyên thủng. Khi các dũng sĩ bậc nhất xông lên với ý định sát hại, một trận chiến mênh mông, cuồng loạn liền bùng nổ. Trong cuộc giao tranh ấy, các hào kiệt phe Pāṇḍava—đặt Śikhaṇḍin ở phía trước và tiến lên để che chở dũng tướng Śveta—đã lao thẳng vào chiến xa dát vàng của Bhīṣma, phô bày sức mạnh trước phe của Duryodhana. Bởi vậy, bổn phận bảo vệ chủ tướng và sự tất yếu khốc liệt của chiến trường đã cùng nhau châm ngòi cho một đợt bạo liệt kinh hoàng.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield dharma often manifests as protection of one’s own (rakṣaṇa) and decisive action against a lethal threat; yet it also starkly depicts the moral cost—war quickly becomes a chaotic cascade of deaths once the intent to kill dominates.
Sañjaya describes a fierce surge in the fighting: elephants and horses fall, heads are severed, and vital points are struck. In the broader scene (as reflected in the accompanying narration), Pāṇḍava warriors, shielding Śveta and placing Śikhaṇḍin forward, rush toward Bhīṣma’s chariot, triggering a terrifying, tumultuous battle.