Shloka 10
गौरुडव्यूह-रचना तथा अर्धचन्द्र-प्रत्यव्यूह
Garuḍa Array and the Ardhacandra Counter-Formation
गजान् कण्टकसन्नाहान् वज्रेणेव शिलोच्चयान् । रथा रथेषु संसक्ता व्यदृश्यन्त विशाम्पते
sañjaya uvāca | gajān kaṇṭakasannāhān vajreṇeva śilocchayān | rathā ratheṣu saṃsaktā vyadṛśyanta viśāmpate | jighāṃsantaṃ yudhāṃ śreṣṭha tadā āsīt tumulaṃ mahat |
Sañjaya thưa: Tâu chúa tể muôn dân, những voi chiến mặc giáp gai bị thấy ngã quỵ như đỉnh đá bị sét đánh vỡ. Chiến xa ép sát chiến xa, khóa chặt nhau trong cơn chen lấn. Khi các dũng tướng hàng đầu tiến lên với ý định giết chóc, trận chiến lúc ấy dâng thành một cơn náo loạn mênh mông, kinh hoàng.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of war: when warriors act with the intent to kill, even the strongest defenses (armored elephants, massed chariots) collapse. It highlights how martial resolve and kṣatriya prowess, once unleashed, create overwhelming destruction—inviting reflection on responsibility and the cost of violence.
Sañjaya describes to Dhṛtarāṣṭra the intensity of the fighting: armored elephants are brought down as if mountains struck by a thunderbolt, and chariots are packed and entangled in close combat. The battlefield becomes a great, chaotic tumult as elite warriors press forward to slay.