Shloka 48
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
सखा सखायं च तथा सम्बन्धी बान्धवं तथा । उन सेनाओंमें अनेकानेक भयंकर शब्द सुनायी पड़ते थे। बड़े-बड़े वीरोंका विनाश करनेवाले उस महाभयानक संग्राममें पिताने पुत्रको
saṅjaya uvāca | sakhā sakhāyaṃ ca tathā sambandhī bāndhavaṃ tathā | evaṃ yuyudhire tatra kuravaḥ pāṇḍavaiḥ saha |
Sañjaya nói: “Ở đó, bạn đánh bạn, và bà con đánh bà con. Thế là người Kuru và người Pāṇḍava chém giết nhau trong cuộc tàn sát ghê rợn, không còn ranh giới—nơi những dây ràng buộc của gia tộc và tình bằng hữu bị nhấn chìm bởi cơn cuồng loạn của chiến tranh và sự sụp đổ của tự chế.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical catastrophe of civil war: when dharma and restraint collapse, even the most sacred human bonds—friendship and kinship—are consumed by violence, revealing war’s power to erase moral boundaries.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that the Kurus and Pandavas are locked in fierce combat, so indiscriminate that friends and relatives are fighting one another on the battlefield.