Shloka 3
Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
न मातुलं च स्वस्रीयो न सखायं सखा तथा । आविष्टा इव युध्यन्ते पाण्डवा: कुरुभि: सह,न भानजेने मामाको पहचाना, न मित्रने मित्रको। उस समय पाण्डव-योद्धा कौरव- सैनिकोंके साथ इस प्रकार युद्ध करते थे, मानो उनमें किसी ग्रह आदिका आवेश हो गया हो
na mātulaṃ ca svasrīyo na sakhāyaṃ sakhā tathā | āviṣṭā iva yudhyante pāṇḍavāḥ kurubhiḥ saha ||
Sañjaya nói: Trong trận chiến ấy, các dũng sĩ Pāṇḍava giao chiến với quân Kuru như thể bị một sức mạnh đột ngột, áp đảo nhập vào—không còn dừng lại vì tình thân hay tình bạn: chẳng nương tay với cậu ruột vì đứa cháu trai, cũng chẳng nương tay với bạn vì bạn. Đòi hỏi của chiến tranh đã che lấp mọi ràng buộc riêng tư, phơi bày rằng cơn cuồng nhiệt của xung đột có thể làm trái tim chai cứng và tạm đình chỉ những bổn phận xã hội thường ngày.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral tension of war: when violence escalates, even sacred bonds—uncle and nephew, friend and friend—can be disregarded. It warns how conflict can induce a near-possessed state (āviṣṭāḥ), eclipsing ordinary dharma rooted in family and friendship.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍavas are fighting the Kuru forces with relentless intensity, as though driven by an overpowering impulse, without making exceptions for relatives or friends on the opposing side.