Shloka 18
Abhimanyu’s Assault on Bhīṣma’s Screen; Banner-Felling and Reinforcements (सौभद्र-भीष्म-समरः)
१७ ।। सम्बन्ध-- अब राजय तपके लक्षण बतलाये जाते हैं-- सत्कारमानपूजार्थ तपो दम्भेनः चैव यत् । क्रियते तदिह प्रोक्ते राजसं चलमपश्चुवम्र,जो तप सत्कार, मान और पूजाके लिये तथा अन्य किसी स्वार्थके लिये भी३ स्वभावसे या पाखण्डसे किया जाता है, वह अनिश्चित एवं क्षणिक फलवाला तप यहाँ राजस कहा गया है
satkāra-māna-pūjārthaṁ tapo dambhena caiva yat | kriyate tad iha proktaṁ rājasaṁ calam adhruvam ||
Arjuna nói: Khổ hạnh được thực hành để cầu sự tôn kính, danh vọng và sự sùng bái—lại làm với tâm giả dối—được tuyên là thuộc tính rājasa. Sự tu tập ấy bất định và cho quả không bền. Về mặt đạo lý, lời dạy cảnh báo rằng kỷ luật tâm linh mất năng lực thanh lọc khi bị thúc đẩy bởi ngã mạn và phô trương trước đời, chứ không bởi chân thành và tự chế nội tâm.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Austerity becomes rājasa when it is motivated by ego—seeking honor, prestige, and worship—and is performed with hypocrisy. Because its motive is external recognition rather than inner purification, its fruits are unstable and impermanent.
Within the Bhīṣma Parva’s doctrinal discourse, the speaker classifies types of tapas according to the guṇas. This verse specifically defines rājasa austerity by its social-display motive (satkāra, māna, pūjā) and by the presence of dambha (pretence).