Shloka 24

Chapter 19: Prativyūha of the Pāṇḍavas — Vajra (Acala) Formation and Dawn Omens

Devanagari script

पृष्ठतो5प्यर्जुनस्यासीद्‌ युयुधानो महाबल: । चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ,अर्जुनके पीछे महाबली सात्यकि थे। पांचाल वीर युधामन्यु और उत्तमौजा अर्जुनके रथके पहियोंकी रक्षा करते थे

Transliteration

pṛṣṭato 'py arjunasya āsīd yuyudhāno mahābalaḥ | cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyuttamaujāsau ||

Translation

Sañjaya nói: Phía sau Arjuna đứng Yuyudhāna (Sātyaki) dũng mãnh. Và hai dũng sĩ Pāñcāla, Yudhāmanyu và Uttamaujā, được bố trí canh giữ bánh xe chiến xa của Arjuna—một sự sắp đặt nhấn mạnh sự bảo vệ có kỷ luật và lòng trợ lực trung thành giữa bạo lực có trật tự của chiến tranh.

Word by Word

• पृष्ठतः: from behind, at the rear
• पृष्ठतः: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त)

• अपि: also, even
• Type: Indeclinable
• Root: अपि
• Form: अव्यय

• अर्जुनस्य: of Arjuna
• अर्जुनस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: अर्जुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• आसीत्: was
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन

• युयुधानः: Yuyudhāna (Sātyaki)
• युयुधानः: Karta
• Type: Noun
• Root: युयुधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महाबलः: mighty-armed / very strong
• महाबलः: Karta
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चक्ररक्षौ: the two wheel-guards
• चक्ररक्षौ: Karta
• Type: Noun
• Root: चक्ररक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• तु: but, and (emphatic)
• Type: Indeclinable
• Root: तु
• Form: अव्यय

• पाञ्चाल्यौ: the two Pāñcālas
• पाञ्चाल्यौ: Karta
• Type: Noun
• Root: पाञ्चाल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• युधामन्यू: Yudhāmanyu (one of the two)
• युधामन्यू: Karta
• Type: Noun
• Root: युधामन्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (नामद्वय-समुच्चयः; रूपं द्विवचनान्तम्)

• उत्तमौजसौ: Uttamaujā (the other of the two)
• उत्तमौजसौ: Karta
• Type: Noun
• Root: उत्तमौजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (नामद्वय-समुच्चयः; रूपं द्विवचनान्तम्)

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Arjuna
• Yuyudhāna (Sātyaki)
• Yudhāmanyu
• Uttamaujā
• Pāñcāla
• Arjuna’s chariot
• chariot-wheels (cakra)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Even in a righteous war, success depends on disciplined cooperation and protective duty: loyal allies take assigned roles (rear-guard and wheel-guard) to safeguard the principal warrior, reflecting kṣatriya-dharma expressed through organized responsibility rather than reckless heroism.

What is happening in the narrative?

Sañjaya describes the protective arrangement around Arjuna in battle: Sātyaki (Yuyudhāna) stands behind him as support, while the Pāñcāla heroes Yudhāmanyu and Uttamaujā guard the vulnerable chariot-wheels, preventing enemies from disabling Arjuna’s chariot.