Shloka 12
भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array
एवमुक्ता महीपाला भीष्मेण भरतर्षभ । निर्ययु: स्वान्यनीकानि शो भयन्तो रथोत्तमै:,भरतश्रेष्ठ! भीष्मके ऐसा कहनेपर वे सभी भूपाल श्रेष्ठ रथोंद्वारा अपनी सेनाओंकी शोभा बढ़ाते हुए युद्धके लिये प्रस्थित हुए
evam uktā mahīpālā bhīṣmeṇa bharatarṣabha | niryayuḥ svāny anīkāni śobhayanto rathottamaiḥ ||
Sañjaya nói: “Được Bhīṣma nói như vậy, hỡi bậc tráng sĩ của dòng Bharata, các vua ấy liền xuất chinh. Họ lên những chiến xa tinh tuyển nhất, tiến quân làm rạng rỡ các đạo binh của mình—một cảnh tượng của quyết tâm võ trận và nghĩa vụ đồng lòng dưới hiệu lệnh thống soái.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethic of disciplined response to leadership in a time of crisis: once the commander (Bhīṣma) has spoken, the allied kings act in coordinated readiness. It frames war as an organized, duty-bound undertaking for rulers, emphasizing order, resolve, and collective alignment rather than individual impulse.
After Bhīṣma’s address, the assembled kings of the Kaurava side depart to take their positions for battle. They mount excellent chariots and move out with their respective divisions, making the army’s formations appear splendid as they prepare for the coming engagement.