Shloka 52
त्यक्त्वा मन्युं व्युपशाम्यस्व पार्थ: पर्याप्तमेतद् यत् कृतं फाल्गुनेन । भीष्मस्यान्तादस्तु वः सौहदं च जीवन्तु शेषा: साधु राजन् प्रसीद,“राजन! तुम क्रोध छोड़कर कुन्तीकुमारोंके साथ संधि स्थापित कर लो। अर्जुनने आजतक जो कुछ किया है, उतना ही बहुत है। मुझ भीष्मके जीवनका अन्त होनेसे (तुम्हारे वैरका भी अन्त हो जाय) तुमलोगोंमें प्रेम-सम्बन्ध स्थापित हो और जो लोग मरनेसे बचे हैं, वे अच्छी तरह जीवित रहें। इसके लिये तुम प्रसन्न हो जाओ
sañjaya uvāca | tyaktvā manyuṁ vyupaśāmyasva pārthaḥ paryāptam etad yat kṛtaṁ phālgunena | bhīṣmasyāntād astu vaḥ sauhṛdaṁ ca jīvantu śeṣāḥ sādhu rājan prasīda ||
Sañjaya nói: “Hỡi con của Pṛthā, hãy gạt bỏ cơn giận và làm lòng lắng dịu; hãy hòa giải với các con của Kuntī. Những gì Phālguna (Arjuna) đã làm đến nay là đủ rồi. Khi mạng sống của Bhīṣma chấm dứt, mong thù hận của các ngươi cũng chấm dứt; mong tình thân được dựng lại giữa các ngươi, và những ai còn sống được sống yên lành. Hỡi Đại vương, xin hãy rộng lòng—hãy nguôi giận.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse urges the abandonment of anger (manyu) and the pursuit of reconciliation (sauhṛda) even amid war. It frames peace-making as ethically superior once sufficient retribution or demonstration of prowess has occurred, and it highlights the value of preserving the lives of those who remain.
In the Bhīṣma Parva frame, Sañjaya reports counsel directed to the Kuru king: after Arjuna’s decisive actions and with Bhīṣma nearing his end, the speaker urges the Kaurava side to let hostility cease, to make peace with the Pāṇḍavas, and to ensure the survivors can live in stability.