Shloka 51
भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः
Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma
त॑ं चेत् पितामहं वृद्ध हन्तुमिच्छामि माधव । पितु: पितरमिष्टं च धिगस्तु क्षत्रजीविकाम्,माधव! यद्यपि वे हमारे पिताके भी पिता और प्रिय हैं, तो भी उन बूढ़े पितामह भीष्मको भी मैं मारना चाहता हूँ। क्षत्रियकी इस जीविकाको धिक्कार है!
taṁ cet pitāmahaṁ vṛddha hantuṁ icchāmi mādhava | pituḥ pitaram iṣṭaṁ ca dhig astu kṣatrajīvikām, mādhava ||
“Nếu ta đã quyết giết vị bậc tổ phụ già nua ấy, hỡi Mādhava—người là cha của cha ta và cũng là người ta hằng kính yêu—thì xin hổ thẹn thay cho cái nghiệp sống của một kṣatriya, hỡi Mādhava! Đạo lý chiến tranh ở đây quay ngược vào lòng: bổn phận phải chiến đấu lại đòi một hành vi như phạm thượng đối với sự tôn kính gia tộc.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the inner ethical rupture of war: even when duty demands fighting, the act of harming revered elders can feel morally contaminating, prompting a critique of 'kṣatriya livelihood' when it appears to require impiety toward family and teachers.
Yudhiṣṭhira addresses Kṛṣṇa (Mādhava), expressing anguish that the war compels him to seek the death of Bhīṣma—an aged, beloved grandsire—so he condemns the warrior’s profession that forces such a choice.