Shloka 12
भीमसेनस्य बहुमहारथसंयुगः
Bhīmasena’s Engagement with Multiple Mahārathas
सुवर्णपुड्खैरिषुभिय्धपक्षै: सुतेजनै:
sañjaya uvāca — suvarṇapuṅkhair iṣubhir gṛdhrapakṣaiḥ sutejanaiḥ; karṇī-nālīka-nārācaiś ca pāṇḍavānāṃ senām ācchādayām āsa. tīkṣṇaiḥ śaraiḥ dhvajān ciccheda rathinaś ca nipapāta.
Sañjaya nói: Với những mũi tên sắc bén, cán bọc vàng, lông đuôi bằng cánh kền kền, cùng các thứ vũ khí như karṇī, nālīka và nārāca, ông đã phủ kín đạo quân Pāṇḍava. Bằng những mũi tên nhọn, ông chém đổ các chiến kỳ và quật ngã cả những dũng sĩ trên xe—một hình ảnh về hiệu năng tàn nhẫn của chiến tranh, nơi chiến thắng được tìm bằng cách bẻ gãy cả biểu tượng danh dự lẫn những người nâng giữ nó.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the battlefield reality that skill and force can shatter both the outward emblems of honor (standards) and the warriors themselves. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s tension: kṣatriya-duty demands combat, yet the narrative repeatedly reminds the listener of war’s harsh, dehumanizing momentum.
Sanjaya describes a fierce missile-assault in which the Pāṇḍava forces are ‘covered’ by volleys of sharp, well-made arrows and specialized missiles (karṇī, nālīka, nārāca). The attack severs banners and strikes down chariot-fighters, signaling a decisive, demoralizing pressure on the Pāṇḍava side at that moment.