Shloka 34
Adhyāya 90: Babhruvāhana’s Reception and the Commencement of Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha
कुडवं कुडवं सर्वे व्यभजन्त तपस्विन: । तदनन्तर एक दिन पुनः छठा काल आनेतक उन्होंने सेरभर जौका उपार्जन किया। उन तपस्वी ब्राह्मणोंने उस जौका सत्तू तैयार किया और जप तथा नैत्यिक नियम पूर्ण करके अग्निमें विधिपूर्वक आहुति देनेके पश्चात् वे सब लोग एक-एक कुडव अर्थात् एक-एक पाव सत्तू बाँटकर खानेके लिये उद्यत हुए ।। ३२-३३ $ ।। अथागच्छद् द्विज: कश्चिदतिथिभर्भुज्जतां तदा
kuḍavaṁ kuḍavaṁ sarve vyabhajanta tapasvinaḥ | tadanantaraṁ ekadinaṁ punaḥ ṣaṣṭhaḥ kālaḥ āne-tak tebhyaḥ serabhara-yavopārjanaṁ kṛtam | te tapasvino brāhmaṇāḥ tasya yavasya sattūṁ kṛtvā japaṁ ca nityika-niyamān pūrayitvā agnau vidhivat āhutīḥ hutvā paścāt te sarve ekaikaṁ kuḍavam—ekaikaṁ pāva-sattūṁ—bhaktum udyatā babhūvuḥ || athāgacchad dvijaḥ kaścid atithir bhoktum āsatāṁ tadā | te bhojanāya upaviṣṭā eva āsan yat, tadā kaścid brāhmaṇa-atithis teṣāṁ gṛham ājagāma | tam atithiṁ dṛṣṭvā te manasā paramānanditāḥ | taṁ praṇamya te tasya kuśala-maṅgalaṁ papracchuḥ ||
Nakula nói: Các Bà-la-môn khổ hạnh ấy chia phần lương thực ít ỏi—mỗi người chỉ được một kuḍava. Rồi sau đó, vào một ngày khác, họ chỉ gom góp được một ít lúa mạch. Từ lúa mạch ấy, họ làm sattū—bột rang. Hoàn tất việc tụng niệm hằng ngày và các giới luật, lại cúng dường các lễ phẩm vào ngọn lửa thiêng đúng nghi thức, họ vừa định dùng bữa—mỗi người với phần kuḍava duy nhất của mình. Ngay lúc họ vừa ngồi xuống, một vị Bà-la-môn khách (atithi) đến nơi trú ngụ. Thấy khách đến, họ vui mừng trong lòng; cúi chào và hỏi thăm an lành của vị ấy.
नकुल उवाच
Educational Q&A
The passage underscores atithi-dharma: honoring and welcoming a guest is a primary ethical duty, to be upheld even amid scarcity. It also shows dharma as a synthesis of inner discipline (japa, daily vows) and outward compassion (hospitality and sharing).
A group of ascetic Brahmins, having obtained only a small amount of barley, prepare sattū, complete their daily rites, and are about to eat their tiny portions. At that moment an unannounced Brahmin guest arrives; they rejoice, bow, and inquire after his welfare—setting the stage for a test of generosity under hardship.