Shloka 35
राजपूजाविधानम् / Royal Reception Protocols during Āśvamedha Preparations
तदनन्तर मनीषी पुरुषोंने शास्त्रोक्त विधिके अनुसार पशुओंको नियुक्त किया। भिन्न- भिन्न देवताओंके उद्देश्यसे पशु-पक्षी, शास्त्रकथित वृषभ और जलचर जन्तु--इन सबका अग्निस्थापन-कर्ममें याजकोंने उपयोग किया ।।
tadanantaraṁ manīṣī puruṣo ne śāstroktavidhike anusāraṁ paśūn niyuktaṁ cakāra | bhinna-bhinna-devatānām uddiśya paśu-pakṣiṇaḥ śāstrakathitā vṛṣabhā jalacarāś ca jantavaḥ—ete sarve ’gnisthāpana-karmaṇi yājakaiḥ prayuktāḥ || yūpeṣu niyatā cāsīt paśūnāṁ triśatī tathā | aśvaś ca ratnottaro yajne kaunteyasya mahātmanaḥ | kuntīnandana-mahātmā yudhiṣṭhirasya tasmin yajne ye yūpāḥ pratiṣṭhāpitās teṣu triśatāḥ paśavo baddhā āsan | teṣāṁ sarveṣāṁ madhye pradhānaṁ tad eva aśvaratnam āsīt ||
Vaiśampāyana nói: Sau đó, vị chủ lễ hiền trí sắp đặt các loài vật theo đúng nghi thức được kinh điển quy định. Vì mục đích dâng lên các thần linh khác nhau, các tư tế đã dùng thú và chim, con ngưu (vṛṣabha) được śāstra chỉ định, cùng các loài thủy sinh, như một phần của những nghi lễ liên quan đến việc an lập các ngọn lửa thiêng. Tại các trụ tế (yūpa) trong đại tế lễ của bậc đại hồn—con trai của Kuntī—ba trăm con vật được buộc đúng phép; và trong số ấy, đứng đầu là chính con ngựa tế quý báu.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes adherence to śāstric order in royal sacrifice: offerings are not arbitrary but regulated, hierarchized, and assigned to specific deities. It also implicitly raises the ethical gravity of such rites—animal sacrifice is presented as a duty within a traditional framework, inviting reflection on how dharma is negotiated through prescribed ritual.
During Yudhiṣṭhira’s Aśvamedha, the officiants arrange and employ various sacrificial creatures according to scriptural rules, especially in connection with establishing the sacred fires. Three hundred animals are tethered to the sacrificial posts, and the chief among them is the consecrated horse—the central emblem of the Aśvamedha.