Shloka 5
उत्तङ्कोपाख्यानम् — Maṇi-Kuṇḍala Retrieval and Entry into Nāgaloka
Chapter 57
Devanagari script
राजोवाच षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम । न शक््यस्त्वं समुत्स्रष्ठं क्षुधितेन मयाद्य वै,राजाने कहा--द्धिजश्रेष्ठ। दिनके छठे भागमें मेरे लिये आहारका विधान किया गया है। यह वही समय है। मैं भूखसे पीड़ित हो रहा हूँ। इसलिये मेरे हाथोंसे तुम छूट नहीं सकते
Translation
Nhà vua nói: “Hỡi bậc Bà-la-môn tối thượng, vào phần thứ sáu của ngày, ta được định là phải dùng bữa. Chính là lúc này. Ta đang bị cơn đói hành hạ; vì thế hôm nay ngươi không thể thoát khỏi tay ta.”
Word by Word
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular
षष्ठेin the sixth
षष्ठे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootषष्ठ
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
कालेtime
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
ममfor me / my
मम:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
आहारःfood
आहारः:
Karta
TypeNoun
Rootआहार
FormMasculine, Nominative, Singular
विहितःprescribed/ordained
विहितः:
Karta
TypeVerb
Rootवि-धा
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
द्विजसत्तमO best of the twice-born
द्विजसत्तम:
—
TypeNoun
Rootद्विज-सत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
शक्यःpossible/able (to be done)
शक्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्य
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
समुत्स्रष्टुम्to release/let go
समुत्स्रष्टुम्:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-उत्-सृज्
FormInfinitive (तुमुन्)
क्षुधितेनby (one who is) hungry
क्षुधितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootक्षुधित
FormPast participle (क्त) used adjectivally, Masculine/Neuter, Instrumental, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
वैindeed
वै:
—
TypeIndeclinable
Rootवै
Speaker
उत्तड़क उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes