Shloka 24
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
यावद् रथपथस्तावदू रथेन स तु गच्छति । क्षीणे रथपदे विद्वान् रथमुत्सूज्य गच्छति
yāvad rathapathas tāvadū rathena sa tu gacchati | kṣīṇe rathapade vidvān ratham utsṛjya gacchati |
Thần Vāyu nói: “Còn đường xe thì đi bằng xe. Khi vết đường xe đã hết, bậc trí bỏ xe lại mà đi bộ. Cũng vậy, kẻ lữ hành ngu si bám chặt một phương tiện nên khổ khi địa thế đổi thay; còn người sáng suốt thì tùy giới hạn của con đường mà đổi cách đi.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Use appropriate means only as long as they are effective and fitting; when circumstances change, the wise relinquish attachment to a tool or method and proceed by a better-suited way. Clinging rigidly to one approach leads to needless suffering.
Vāyu illustrates a moral point through a travel metaphor: a chariot is useful on a proper road, but once the track ends, continuing with it is impractical. The example contrasts the foolish person’s stubbornness with the wise person’s discernment and flexibility.