Shloka 23
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
रथेन रथिनं पश्य क्लिश्यमानमचेतनम्
rathena rathinaṃ paśya kliśyamānam acetanam | yāvat rathasya gatiḥ panthāḥ tāvat rathena gacchati buddhimān | yatra rathasya mārgaḥ samāpyate tatra taṃ tyaktvā padbhyā yātrāṃ karoti ||
Thần Vāyu nói: “Hãy nhìn kẻ ngu: tuy được xe chở đi, đến chân núi dốc vẫn phải chịu khổ. Bậc trí đi xe chỉ đến nơi con đường còn cho phép; khi đường xe chấm dứt, người ấy bỏ xe lại và tiếp tục đi bộ.” Lời dạy là: hãy dùng phương tiện đúng chỗ—đừng bám chấp khi nó đã vượt quá phạm vi, cũng đừng khước từ khi nó còn hữu ích.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Use tools and supports only within their proper limits. A wise person employs a means (like a chariot) where it works, and when it no longer serves the goal, he lets it go and proceeds by another suitable method—showing discernment rather than stubborn attachment.
Vāyudeva illustrates his counsel through a simple travel image: a fool suffers even while being conveyed by a chariot near difficult terrain, whereas a wise traveler adapts—riding while the road permits and walking when the road ends.