Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 133
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
यथा द्रव्यं च कर्ता च संयोगो5प्यनयोस्तथा । यह निश्चित बात है कि पुरुषके भोगनेयोग्य द्रव्यमात्रकी संज्ञा सत्त्व है तथा जैसे द्रव्य और कर्ताका सम्बन्ध है, वैसे ही इन दोनोंका सम्बन्ध है
yathā dravyaṃ ca kartā ca saṃyogo ’py anayostathā |
Vāyu nói: “Như có sự kết hợp giữa vật chất và kẻ hành động, thì giữa hai điều này cũng có sự kết hợp như thế.” Trong mạch nghĩa, lời ấy làm rõ sự phân biệt theo tinh thần Sāṃkhya: cái được “thụ hưởng” (trường đối tượng của kinh nghiệm) và “kẻ thụ hưởng/kẻ hành động” vốn khác nhau về nguyên lý, nhưng do sự liên hệ mà dường như bị trói buộc; hiểu đúng mối liên hệ ấy để nới lỏng chấp trước và phục hồi chánh kiến.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches discernment between the objective ‘substance’ (what is experienced/used) and the ‘agent’ (the doer/enjoyer). Their bond is not identity but saṃyoga—an association—so one should not confuse the self with the field of objects or with mere material qualities.
Vāyudeva is instructing the listener in a philosophical explanation, using an analogy: as an agent relates to a material object through contact/association, so two principles under discussion are connected. The point is to clarify how apparent bondage arises and how right understanding supports ethical restraint and liberation-oriented conduct.