Shloka 12
Adhyāya 48: Brahmopadeśa on Prāṇāyāma, Sāttvika Vṛtti, and the Sattva–Kṣetrajña Question
मत्स्यो यथान्य: स्यादप्सु सम्प्रयोगस्तथा तयो: । सम्बन्धस्तोयबिन्दूनां पर्ण कोकनदस्य च
matsyo yathānyaḥ syād apsu samprayogas tathā tayoḥ | sambandhas toyabindūnāṃ parṇa kokanadasya ca ||
Vāyu nói: “Như con cá có thể khác với nước, nhưng sự hòa hợp giữa cá và nước vẫn hiện rõ; cũng vậy, người ta thấy mối liên hệ giữa những giọt nước và chiếc lá của hoa sen kokanada. Cũng theo cách ấy, sự khác biệt về bản tính không ngăn trở quan hệ hay sự kết hợp, khi duyên điều và mục đích cùng hội tụ.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that apparent difference does not negate connection: distinct entities can still be meaningfully associated, as shown by fish with water and water-drops with a lotus leaf. It supports a broader ethical-philosophical point that relations arise through context, function, and contact, not merely sameness of nature.
Vāyu is speaking and uses everyday natural examples—fish living in water and droplets resting on a lotus leaf—to illustrate a principle about sambandha (relation) and samprayoga (association), likely to clarify a subtle point in the surrounding discussion.