Shloka 34
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
चतुर्धा जन्म इत्येतद् भूतग्रामस्य लक्ष्यते । प्राणियोंके रहनेके तीन ही स्थान हैं--जल
caturdhā janma ity etad bhūtagrāmasya lakṣyate | prāṇināṁ nivāsasya trīṇi sthānāni—jalaṁ thalaṁ ca ākāśaś ca | caturthaṁ sthānaṁ na sambhavati | dehadhāriṇāṁ janma caturvidhaṁ—aṇḍajaṁ udbhijjaṁ svedajaṁ jarāyujaṁ ca | samastasya bhūtasamudāyasya caturvidham eva janma dṛśyate || aparaṇy atha bhūtāni khecarāṇi tathaiva ca ||
Thần Vāyu nói: “Sự sinh ra của toàn thể muôn loài được thấy là có bốn cách. Chúng sinh chỉ có ba nơi cư trú—nước, đất và bầu trời; nơi thứ tư là điều không thể. Cũng vậy, các hữu thân sinh ra theo bốn lối: sinh từ trứng, sinh từ mầm nảy (như cây cỏ), sinh từ hơi ẩm/nhiệt, và sinh từ bào thai có nhau. Vì thế, trong toàn bộ quần sinh, chỉ thấy bốn loại sinh này mà thôi.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Vāyu teaches a traditional framework for understanding embodied life: beings inhabit three realms (water, land, sky) and are born in four modes—egg-born, sprout-born, moisture-born, and womb/placenta-born—presented as an observable order in nature.
In a didactic passage of the Aśvamedhika Parva, Vāyu speaks as an instructor, explaining how living beings are categorized by habitat and by mode of birth, grounding the discussion in what is ‘seen’ in the world.