Shloka 253
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अधिकभूतं विसर्गश्न मित्रस्तत्राधिदेवतम् निम्न गतिवाला अपान एवं गुदा अध्यात्म कहा गया है और मलत्याग उसका अधिभूत तथा मित्र उसके अधिदेवता हैं
adhikabhūtaṃ visargaś ca mitras tatrādhidevatam | nimnagativālā apāna evaṃ gudā adhyātma ucyate ca | malatyāgaḥ tad adhikabhūtaṃ mitras tasyādhidevatā ||
Vāyu-deva nói: “Đối với chức năng này, sự bài tiết ra ngoài (thải bỏ) là adhibhūta (phương diện thô, vật chất), và Mitra là adhidevatā (vị thần chủ quản).” Dòng sinh khí đi xuống được gọi là Apāna, và chỗ ngự nội tại (adhyātma) của nó được nói là hậu môn. Vì thế, việc thải bỏ chất cặn là biểu hiện vật lý, còn Mitra đứng làm thần linh gìn giữ trật tự ấy.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse maps a bodily function to a threefold framework: the physical act (adhibhūta), the presiding divine principle (adhidevatā), and the inner seat in the body-mind system (adhyātma). It teaches that even ordinary physiological processes are governed by cosmic order and should be understood with reverence and discipline.
Vāyu-deva is explaining a doctrinal classification of vital functions, identifying Apāna as the downward-moving life-current, locating its adhyātma seat in the guda (anus), and naming Mitra as the adhidevatā connected with the regulation of this eliminative process.