Shloka 9
तमोगुण-निरूपण
Analysis of Tamas and its Marks
प्रकृत्यात्मकमेवाहू रज: पर्यायकारकम् । प्रवृत्तं सर्वभूतेषु दृश्यमुत्पत्तिलक्षणम्,रजोगुणको प्रकृतिरूप बतलाया गया है, यह सृष्टिकी उत्पत्तिका कारण है। सम्पूर्ण भूतोंमें इसकी प्रवृत्ति देखी जाती है। यह दृश्य जगत् उसीका स्वरूप है, उत्पत्ति या प्रवृत्ति ही उसका लक्षण है
prakṛtyātmakam evāhu rajaḥ paryāyakārakam | pravṛttaṃ sarvabhūteṣu dṛśyam utpattilakṣaṇam ||
Vāyu nói: “Rajas được tuyên bố là mang chính bản tính của Prakṛti, vận hành như nguyên lý của sự biến đổi. Nó hoạt động trong mọi loài hữu tình và hiện ra khắp nơi; thế giới hiển lộ mang dấu ấn của nó—dấu hiệu đặc trưng của nó là sự sinh khởi và hoạt động không ngừng.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Rajas is identified as a Prakṛti-based force whose hallmark is motion, transformation, and origination; it is the dynamic principle through which the manifest world and activity in beings become evident.
Vāyudeva is instructing the listener in a doctrinal explanation of the guṇas, specifically defining rajas as the active, transformative power present in all beings and recognizable in the visible world’s constant arising and change.