Shloka 76
अलर्कोपाख्यानम् — Indriya-Nigraha and Yogic Victory
Mahābhārata 14.30
अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । मन बोला--अलर्क! तुम्हारे ये बाण मुझे किसी तरह नहीं बींध सकते। यदि इन्हें चलाओगे तो ये तुम्हारे ही मर्मस्थानोंकों चीर डालेंगे और मर्मस्थानोंके चीरे जानेपर तुम्हारी ही मृत्यु होगी; अतः तुम अन्य प्रकारके बाणोंका विचार करो, जिनसे तुम मुझे मार सकोगे
anyān bāṇān samīkṣasva yais tvaṁ māṁ sūdayiṣyasi | mana uvāca—alarka! tavaite bāṇā māṁ kathaṁcid api na vidhyanti | yadi etān mokṣyasi tarhi te tavaiva marma-sthānāni chittvā tvām eva ghnanti; marma-sthāneṣu chinneṣu tavaiva mṛtyur bhaviṣyati | ataḥ tvam anyathā-vidhān bāṇān vicāraya, yaiḥ tvaṁ māṁ hantum śaknuṣyasi ||
Tâm trí nói: “Alarka, những mũi tên của ngươi không sao xuyên được ta. Nếu ngươi phóng đi, chúng sẽ xé toạc chính các huyệt mệnh (marma) của ngươi; khi những điểm sinh tử ấy bị thương, kẻ chết sẽ là ngươi. Vậy hãy xét tìm loại tên khác—một phương cách có thể thật sự hạ sát ta.”
मन उवाच
Educational Q&A
Actions driven by confusion or misdirected hostility can recoil upon oneself; one must examine one’s means and motives, choosing a wiser course rather than persisting in self-destructive aggression.
The personified Mind addresses Alarka, warning that the arrows he intends to use cannot harm the Mind; instead, they will strike Alarka’s own vital points and cause his death, urging him to consider different means if he seeks victory.