Shloka 19
Pañcahotṛ-Vidhāna and the Dispute of the Five Vāyus (पञ्चहोतृविधानम् — पञ्चवायूनां श्रेष्ठत्वविवादः)
मयि प्रलीने प्रलयं व्रजन्ति सर्वे प्राणा: प्राणभूतां शरीरे । मयि प्रचीर्णे च पुनश्चरन्ति श्रेष्ठो हाहं पश्यत मां प्रलीनम्
mayi pralīne pralayaṁ vrajanti sarve prāṇāḥ prāṇabhūtāṁ śarīre | mayi pracīrṇe ca punaś caranti śreṣṭho hāhaṁ paśyata māṁ pralīnam ||
Vị Bà-la-môn nói: “Khi ta tiêu tan, mọi luồng sinh khí—những hơi thở làm nên sự sống trong thân xác của các hữu tình—cũng tiêu tan trong chính thân ấy. Và khi ta lại vận hành, tất cả chúng cũng vận hành trở lại. Vì thế ta là bậc tối thượng. Hãy nhìn—giờ đây ta đang đi vào sự tiêu tan (rồi sự tiêu tan của các ngươi cũng sẽ theo sau).”
(ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the dependence of all embodied life-functions (prāṇas) on a governing principle identified here as the speaker’s ‘I’: when that principle withdraws, the prāṇas cease; when it becomes active, they function again. It frames a hierarchy in which the animating principle is ‘foremost’ because it conditions the operation of the vital breaths.
In a didactic exchange, the brāhmaṇa speaker makes a demonstrative claim of superiority by describing (and theatrically indicating) his own ‘dissolution’ and ‘re-emergence,’ using it to show that the prāṇas in the body follow his state—ceasing when he withdraws and moving when he moves.