Shloka 13
व्याधि-गुण-साम्योपदेशः | Discourse on Affliction, Guṇa-Equilibrium, and the Inner Battle
शत्रुदमन! द्रोणाचार्य और भीष्मके साथ जो युद्ध हुआ था, वही युद्ध आपके सामने उपस्थित है। इस समय आपको अकेले अपने मनके साथ युद्ध करना होगा ।।
śatrudamana! droṇācārya-bhīṣmābhyāṁ saha yo yuddhaḥ abhavat sa eva yuddhaḥ tava purataḥ samupasthitaḥ। idānīṁ tvayā ekenaiva svena manasā saha yoddhavyam॥ tasmād abhyupagantavyaṁ yuddhāya bharatarṣabha। paramavyaktarūpasya pāraṁ yuktyā svakarmabhiḥ॥ bharatabhūṣaṇa! ataḥ tasmai yuddhāya tvayā sajjībhavitavyam। svakarma-pālanena yogena ca manaḥ vaśīkṛtya māyātītaṁ parabrahma prāpnuhi॥
Thần Gió (Vāyu) nói: “Hỡi bậc chế ngự kẻ thù! Trận chiến mà xưa kia ngươi từng giao tranh bên cạnh Droṇa và Bhīṣma nay lại hiện ra trước mắt ngươi. Nhưng lúc này, ngươi phải chiến đấu một mình—chống lại chính tâm mình. Vì vậy, hỡi tráng sĩ bậc nhất trong dòng Bhārata, hãy bước ra cho cuộc chiến ấy. Nhờ sự phân biệt đúng đắn và nhờ trung thành thực hành bổn phận của mình, hãy vượt qua cõi của Đấng Tối Thượng Vô Hiển. Hỡi niềm trang sức của dòng Bhārata, hãy chuẩn bị cho cuộc chiến đó: chế ngự tâm bằng yoga trong khi vẫn giữ trọn nghĩa vụ, và đạt đến Phạm Thiên Tối Thượng (Brahman) vượt ngoài māyā.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse reframes heroism as an inward discipline: the decisive battle is against one’s own mind. By performing one’s proper duties (svakarma) with discernment (yukti) and mastering the mind through yoga, one transcends māyā and realizes the Supreme Brahman.
Vāyudeva addresses a Bharata hero, recalling the earlier great war fought with Droṇa and Bhīṣma, and declares that a comparable ‘battle’ now confronts him—an internal struggle requiring solitary effort. He urges readiness, duty-based action, and yogic control of the mind to reach the transcendent goal.