Shloka 50
धृतराष्ट्रस्य पाण्डवेषु प्रीति-वृत्तान्तः | Dhṛtarāṣṭra’s Affectionate Disposition toward the Pāṇḍavas
न मन्युहदि न: कश्चित् सुयोधनकृतेडनघ । भवितव्यं तथा तद्धि वयं चान्ये च मोहिता:
na manyuḥ hṛdi naḥ kaścit suyodhana-kṛte 'n-agha | bhavitavyaṃ tathā tad dhi vayaṃ cānye ca mohitāḥ ||
Yudhiṣṭhira nói: “Ôi bậc vô tội, trong lòng chúng ta không có lấy một chút phẫn nộ nào vì những điều Su-yodhana (Duryodhana) đã làm. Bởi điều đã xảy ra vốn là số mệnh phải xảy ra đúng như thế; chúng ta và cả những người khác nữa cũng bị sức mạnh của định mệnh và hoàn cảnh ấy làm cho mê lầm.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes kṣamā (forgiveness) and a dharmic restraint of resentment: even toward an adversary, one should not cling to anger. It also frames events through bhavitavya (inevitability), suggesting that human beings can be swept by delusion and circumstance, and that ethical maturity includes releasing hatred after conflict.
In the Āśramavāsika context—after the great war—Yudhiṣṭhira speaks reflectively, stating that he bears no anger toward Duryodhana for his deeds. He interprets the catastrophe as something that had to unfold, and admits that he and others were deluded, indicating a turn from vengeance to sober acceptance and reconciliation.