Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

कुन्त्याः वनगमननिश्चयः — Kuntī’s Resolve to Depart for the Forest

नदीतीरेषु रम्येषु सर:सु च विशाम्पते । वासान्‌ कृत्वा क्रमेणाथ जम्मुस्ते कुरुपुड्वा:,प्रजानाथ! वे कुरुश्रेष्ठ वीर नदियोंके रमणीय तटों तथा अनेक सरोवरोंपर पड़ाव डालते हुए क्रमश: आगे बढ़ते गये

vaiśampāyana uvāca |

nadītīreṣu ramyeṣu saraḥsu ca viśāmpate |

vāsān kṛtvā krameṇātha jagmustе kuru-puṅgavāḥ prajānātha ||

Vaiśampāyana nói: Hỡi chúa tể của muôn dân, những bậc ưu tú trong dòng Kuru ấy, lần lượt dừng chân trên những bờ sông êm đẹp và bên nhiều hồ nước, rồi từng bước tiến onward. Câu kệ nhấn mạnh một cuộc hành trình có kỷ luật và trật tự—nghỉ nơi thiên nhiên yên lành, cát tường, và đi tiếp không vội vã, hợp với sự tiết chế và phép tắc của bậc trưởng thượng khi bước vào giai đoạn vào rừng.

नदीतीरेषुon river-banks
नदीतीरेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनदी-तीर
FormNeuter, Locative, Plural
रम्येषुpleasant/beautiful
रम्येषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootरम्य
FormNeuter, Locative, Plural
सरःसुin lakes/ponds
सरःसु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसरस्
FormNeuter, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति
FormMasculine, Vocative, Singular
वासान्halts/dwellings (encampments)
वासान्:
Karma
TypeNoun
Rootवास
FormMasculine, Accusative, Plural
कृत्वाhaving made/done
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
क्रमेणin order/gradually
क्रमेण:
Karana
TypeNoun
Rootक्रम
FormMasculine, Instrumental, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
जग्मुःthey went
जग्मुः:
TypeVerb
Rootगम्
FormPerfect (लिट्), 3rd, Plural, Parasmaipada
तेthey/those
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
कुरुपुङ्गवाःthe foremost among the Kurus
कुरुपुङ्गवाः:
Karta
TypeNoun
Rootकुरु-पुङ्गव
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kurus
R
riverbanks (nadītīra)
L
lakes/ponds (saras)

Educational Q&A

The verse highlights orderly conduct and restraint: even in transition to forest life, the elders proceed gradually, choosing calm, auspicious places to rest—an image of disciplined living aligned with dharma and the temperate ethos of vānaprastha.

Vaiśampāyana narrates that the foremost Kurus travel onward, halting successively at beautiful riverbanks and lakes, moving forward in stages rather than abruptly—depicting their measured progress during the forest-bound phase.