Shloka 243
धृतराष्ट्रस्य सत्कारः — Dhṛtarāṣṭra Honored in the Post-war Court
किंकरा: पर्युपातिष्ठन् सर्वा: सुबलजां तथा । पुरुषप्रवर! कुन्ती
Vaiśampāyana uvāca: kiṅkarāḥ paryupātiṣṭhan sarvāḥ subalajāṃ tathā | puruṣapravara! kuntī, draupadī, yaśasvinī subhadrā, nāgakanyā ulūpī, devī citrāṅgadā, dhṛṣṭaketukī bahin tathā jarāsandhakī putrī—ye tathā kurukulakī dvitīyā bahuśaḥ striyaḥ dāsīvat subalaputrīṃ gāndhārīṃ sevāyāṃ lagāḥ ||
Vaiśampāyana nói: “Tất cả những người phụ nữ ấy đứng quanh và hầu hạ con gái của Subala như những thị nữ. Hỡi bậc trượng phu ưu tú—Kuntī, Draupadī, Subhadrā lẫy lừng, công chúa Nāga Ulūpī, nàng Citrāṅgadā cao quý, chị của Dhṛṣṭaketu, và con gái của Jarāsandha—cùng nhiều phụ nữ khác của dòng Kuru—đều chuyên tâm phụng sự Gāndhārī, ái thê của Subala.” Đoạn này nhấn mạnh đạo lý hậu chiến: sự khiêm cung và cùng chia tang chế; các bậc vương hậu và mệnh phụ chấp nhận việc hầu hạ như một hành trì dharma, một sự đồng cảm và kính trọng đối với vị mẫu nghi đã chịu mất mát khôn cùng.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma expressed as humble service and respect toward elders in a time of collective loss. Even royal women accept a servant-like role to honor Gāndhārī’s seniority and suffering, modeling ethical solidarity after the devastation of war.
In the opening of Āśramavāsika Parva, the widowed and bereaved women of the Kuru world gather around Gāndhārī and attend upon her. The text lists prominent figures—Kuntī, Draupadī, Subhadrā, Ulūpī, Citrāṅgadā, and others—depicting a household/āśrama setting where service replaces royal privilege.