Shloka 3
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
भीष्मजीने कहा--युधिष्छिर! जो वेदोक्त व्रतका पालन नहीं करते, वे ब्राह्मणकी इच्छापूर्तिके लिये श्राद्धमें भोजन कर सकते हैं; किंतु जो वैदिक व्रतका पालन कर रहे हों, वे यदि किसीके अनुरोधसे श्राद्धका अन्न ग्रहण करते हैं तो उनका व्रत भंग हो जाता है ।।
yudhiṣṭhira uvāca | yad idaṃ tapa ity āhur upavāsaṃ pṛthagjanāḥ | tapaḥ syād etad eveha tapo 'nyad vāpi kiṃ bhavet ||
Bhīṣma nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, kẻ không giữ giới nguyện theo Veda có thể dùng phần cơm cúng trong lễ śrāddha để làm vừa lòng một Bà-la-môn; nhưng người đang giữ giới nguyện Veda mà nhận cơm śrāddha theo lời thỉnh cầu của bất kỳ ai thì giới nguyện ấy bị phá.” Yudhiṣṭhira thưa: “Thưa ông nội, người đời thường gọi việc nhịn ăn (upavāsa) là ‘khổ hạnh’ (tapas). Quan điểm của ông về điều ấy ra sao? Con muốn biết: nhịn ăn có phải là tapas đích thực, hay còn có một hình thái tapas khác nữa?”
युधिछ्िर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical inquiry: whether austerity (tapas) should be reduced to mere fasting, or understood more broadly as disciplined self-restraint and right conduct. Yudhiṣṭhira invites Bhīṣma to define tapas beyond popular assumptions.
During Bhīṣma’s instruction on dharma in the Anuśāsana Parva, Yudhiṣṭhira asks a clarifying question about religious practice: people commonly equate tapas with fasting, and he seeks Bhīṣma’s authoritative explanation of what truly constitutes austerity.