Shloka 11
Puṣkara-Śapatha Itihāsa (Agastya–Indra Dispute at the Tīrthas) | पुष्कर-शपथ-आख्यानम्
भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! जो मनुष्य केवल प्रात:काल और सायंकाल ही भोजन करता है, बीचमें कुछ नहीं खाता, उसे सदा उपवासी समझना चाहिये ।।
Bhīṣma uvāca—Yudhiṣṭhira! yaḥ puruṣaḥ kevalaṁ prātaḥkālaṁ sāyaṁkālaṁ ca bhuṅkte, madhye kiñcid api na aśnāti, sa sadā upavāsī iti mantavyaḥ. Bhāryāṁ gacchan brahmacārī ṛtau bhavati caiva ha; ṛtuvādī sadā ca syād dānaśīlas tu mānavaḥ.
Bhīṣma nói: “Hỡi Yudhiṣṭhira, người nào chỉ ăn vào lúc rạng đông và lúc hoàng hôn, không dùng gì ở giữa, thì nên được xem như kẻ luôn luôn trai giới. Cũng vậy, người nào chỉ gần gũi người vợ chính đáng của mình vào đúng mùa thụ thai thì được kể là brahmacārin (người giữ hạnh tiết dục). Và kẻ chuyên tâm bố thí thì phải hiểu là người hằng gắn bó với chân thật.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma broadens ethical categories: regulated eating counts as continual fasting; regulated marital conduct counts as brahmacarya for a householder; and habitual generosity is treated as a practical marker of truthfulness—because giving reflects integrity and freedom from grasping.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising King Yudhishthira on dharma, giving concrete, socially grounded standards for austerity, continence, and moral character within ordinary life.