Shloka 16
अलोभोपाख्यानम् — शुनःसख-यातुधानी-संवादः
The Allegory of Non-Greed: Śunaḥsakha and the Yātudhānī
पिण्ड-दानके आरम्भमें पहले अग्नि और सोमके लिये जो दो भाग दिये जाते हैं
piṇḍa-dānake ārambhe pūrvam agnaye somāya ca ye dvau bhāgau dīyete, tayoḥ mantrau kramaśaḥ— “agnaye kavyavāhanāya svāhā”, “somāya pitṛmate svāhā” | yā strī rajasvalā syāt athavā yasyāḥ ubhau karṇau badhirau, sā śrāddhe na sthāpayitavyā | anyavaṃśyāṃ striyam api śrāddhakarmāṇi na gṛhṇīyāt || jalaṃ prataramāṇaḥ kīrtayet pitāmahān | nadīm āsādya kurvīta pitṝṇāṃ piṇḍatarpaṇam ||
Bhīṣma nói: Lúc khởi đầu lễ dâng bánh cơm cúng tổ tiên (piṇḍa-dāna), trước hết phải chia hai phần dành cho Agni và Soma, với các thần chú lần lượt là: “Oblation to Agni, the carrier of offerings to the ancestors—svāhā,” và “Oblation to Soma, who is allied with the Fathers—svāhā.” Người nữ đang hành kinh, hoặc người nữ điếc cả hai tai, không nên để ở lại trong nghi lễ śrāddha; và cũng không nên để người nữ thuộc dòng tộc khác tham dự các thủ tục śrāddha. Khi đang vượt qua dòng nước, nên xướng niệm danh hiệu các bậc tổ phụ; và khi đến bờ sông, phải làm lễ dâng bánh cơm và rưới nước cúng (tarpana) cho các Pitṛ (hương linh tổ tiên).
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage lays out procedural dharma for śrāddha: offerings are first dedicated to Agni and Soma with specific mantras, and the rite is to be conducted with prescribed eligibility and purity norms; ancestor offerings (piṇḍa and tarpana) are especially appropriate at a riverbank, with remembrance of forefathers.
Bhishma is instructing on ancestral rites—how to begin piṇḍa-dāna with Agni and Soma oblations, who should not be included in the śrāddha setting, and how one should remember the forefathers while crossing water and then perform piṇḍa and tarpana upon reaching a river.