Shloka 114
Pitṛ-śrāddha-haviḥ-phala-nirdeśa
Offerings for Ancestors and Their Stated Results
अग्निके तेजको लोहित कहते हैं, उस लोहितसे कनक उत्पन्न हुआ। उस कनकको मैत्र जानना चाहिये तथा अग्निके धूमसे वसुओंकी उत्पत्ति बतायी गयी है ।।
Vasiṣṭha uvāca: Agneḥ tejaḥ lohitaṃ kathayanti; tasmāl lohitāt kanakaṃ utpannam. Taṃ kanakaṃ maitraṃ jñātavyaṃ; agneḥ dhūmāt ca vasūnām utpattiḥ kathitā. Arciṣo yāś ca te rudrās tathā ādityā mahāprabhāḥ; uddiṣṭās te tathāṅgārā ye dhiṣṇyeṣu divi sthitāḥ.
Vasiṣṭha nói: Người ta gọi ánh đỏ của Lửa là ‘lohita’; từ lohita ấy, vàng được sinh ra. Vàng đó phải hiểu là thuộc về Mitra (maitra); và từ khói của Lửa, giáo lý dạy về nguồn gốc các Vasu. Những ngọn lửa của Lửa chính là mười một Rudra và mười hai Āditya rực rỡ phi thường; còn những tàn than khác nhau được chỉ định trong ngọn lửa tế ấy là những cụm sáng đứng trên trời thành các chòm sao.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse presents a symbolic cosmology: elements of the sacrificial fire correspond to divine orders and cosmic structures—Agni’s red radiance yields gold (linked with Mitra), smoke gives rise to the Vasus, flames manifest as Rudras and Ādityas, and embers become celestial lights. It frames ritual as a microcosm of the universe, reinforcing dharma through reverent understanding of yajña.
Vasiṣṭha is explaining how various deities and heavenly phenomena are ‘designated’ within Agni: the fire’s radiance, smoke, flames, and embers are mapped to gold/Mitra, the Vasus, the Rudras and Ādityas, and the starry constellations—linking sacrificial imagery to cosmic order.