Shloka 103
Pitṛ-śrāddha-haviḥ-phala-nirdeśa
Offerings for Ancestors and Their Stated Results
तमसस्तामसा भावा व्यापि सत्त्वं तथोभयम् । स गुणस्तेजसो नित्यस्तस्य चाकाशमेव च
tamasas tāmasā bhāvā vyāpi sattvaṃ tathobhayam | sa guṇas tejaso nityas tasya cākāśam eva ca ||
Vasiṣṭha nói: Từ bóng tối (tamas) phát sinh những trạng thái u ám, trì độn; và nguyên lý trong sáng (sattva) cũng thấm khắp cả hai (rajas và tamas). Sattva ấy—vốn là ánh sáng và sự soi tỏ thường hằng—thuộc về nguyên lý quang minh (tejas); và ngay cả hư không (ākāśa) cũng cùng một nguyên lý ấy. Lời dạy đặt vũ trụ và tâm thức trong khuôn khổ đạo lý: sự minh triết và phân biệt không phải ngẫu nhiên, mà là nền tảng sáng bền có thể thấm vào và tinh luyện cả dục động lẫn trì trệ, khiến tri kiến chân chính trở nên khả hữu.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a guṇa-based view of reality: tamas gives rise to tamasic states, while sattva—identified with an enduring luminous principle (tejas)—pervades and can operate within the other guṇas. Ethically, it implies that clarity and discernment (sattva) can illuminate and regulate passion (rajas) and inertia (tamas), enabling right judgment and dharmic conduct.
Vasiṣṭha is instructing his listener in metaphysical analysis, describing how the constituents of nature (guṇas) relate to cosmic manifestation. He links sattva with light (tejas) and even with space (ākāśa), presenting a framework in which the world and cognition are traced to underlying qualities and their interactions.