Shloka 20
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
यथा भार्त्राश्रियो धर्म: स्त्रीणां लोके युधिष्ठिर । स देव: सा गतिर्नन्या क्षत्रियस्य तथा द्विजा:
yathā bhartṛ-āśrayo dharmaḥ strīṇāṃ loke yudhiṣṭhira | sa devaḥ sā gatir nānyā kṣatriyasya tathā dvijāḥ ||
Bhīṣma nói: “Cũng như, hỡi Yudhiṣṭhira, trong đời này người ta hiểu rằng dharma của người nữ nương nơi chồng—chỉ chồng là thần linh của nàng và là chỗ nương tựa tối thượng, không còn nơi quy hướng cuối cùng nào khác—thì đối với một kṣatriya cũng vậy: phụng sự và kính trọng các brāhmaṇa là dharma tối thượng. Các brāhmaṇa là thần linh của người ấy và là chỗ nương tựa cao nhất; không có gì khác.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma frames dharma as a relationship of acknowledged dependence and reverence: as a wife’s social-religious duty is portrayed as centered on her husband as ‘deva’ and ‘gati’, so a kṣatriya’s highest duty is to honor and serve brāhmaṇas, treating them as the primary spiritual authority and refuge.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on proper conduct and social duties. Here he uses an analogy to emphasize the kṣatriya’s obligation to support and defer to brāhmaṇas as part of maintaining dharma in society.