Shloka 42
Nṛga-upākhyāna: Brāhmaṇa-sva and the Consequence of Misappropriated Gift-Cattle (कृकलास-रूपे नृगोपाख्यानम्)
एंक गोब्राह्मणं तस्मात् प्रवदन्ति मनीषिण: । रन्तिदेवस्य यज्ञे ता: पशुत्वेनोपकल्पिता:
ekaṁ gobrāhmaṇaṁ tasmāt pravadanti manīṣiṇaḥ | rantidevasya yajñe tāḥ paśutvenopakalpitāḥ ||
Bhishma nói: “Vì thế, bậc hiền trí tuyên rằng bò và Bà-la-môn là một về bản thể. Trong lễ tế của vua Rantideva, những con bò ấy được định là ‘vật hiến’ chỉ theo nghĩa nghi lễ—tức đã được dành riêng để đem bố thí làm tặng phẩm. Bởi vậy mới truyền rằng con sông mang tên Carmanvatī đã chảy ra từ vô số tấm da. Nhưng những con bò ấy không bị trói buộc vào thân phận súc vật bị giết; chúng được chỉ định để hiến tặng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse elevates the cow and the Brahmin as a single sacred category in dharma: both are to be protected and honored. It frames true righteousness as generosity and reverence for life, emphasizing that ritual designations should not be read as license for cruelty.
Bhishma cites King Rantideva’s famed sacrifice, where many cows were set aside under the ritual label of ‘paśu’ but were intended for gifting. The tradition remembers the immense scale of the rite (and its aftermath imagery, such as the river associated with hides) to underscore extraordinary charity and the sanctity attached to cows.