Shloka 50
दानफलप्रकरणम् — उपानहदानं, तिलदानं, भूमिदानं, गोदानं, अन्नदानं च
Gifts and Their Stated Results: Footwear, Sesame, Land, Cows, and Food
सब लोग पृथ्वीपर ही जन्म लेते और पृथ्वीमें ही लीन हो जाते हैं। अण्डज, जरायुज, स्वेदज और उद्धिज्ज--इन चारों प्रकारके प्राणियोंका शरीर पृथ्वीका ही कार्य है ।।
sarve lokāḥ pṛthivyām eva janma labhante pṛthivyām eva ca līyante | aṇḍajā jarāyujāḥ svedajā uddbhijjaś ceti caturvidhānāṃ prāṇināṃ śarīraṃ pṛthivyā eva kāryam || eṣā mātā pitā caiva jagataḥ pṛthivīpate | nānyayā sadṛśaṃ bhūtaṃ kiñcid asti janādhipa ||
Bhīṣma nói: Muôn loài đều sinh ra trên mặt đất, và rốt cuộc lại hòa tan trở về với đất. Thân thể của bốn loài hữu tình—sinh từ trứng, sinh từ thai, sinh từ mồ hôi, và sinh từ mầm—đều do đất mà thành. Vì thế, hỡi chúa tể của địa cầu, chính Đất này là mẹ và cũng là cha của thế gian; hỡi bậc thống trị loài người, không có hữu thể nào sánh được với nàng.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches reverence for Earth as the universal source and final resting place of embodied life. Since all bodies arise from and return to earth, a king should protect the land and treat it as a parent—worthy of gratitude, restraint in exploitation, and righteous governance.
In the Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and royal duties. Here he emphasizes a cosmological-ethical point: all beings, across the traditional four modes of birth, are materially constituted from earth; thus Earth is praised as incomparable and parental to the world.