Shloka 5
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें शुक और इन्द्रका संवादविषयक पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ,ब्रह्मोवाच (बीजतो हाड्कुरोत्पत्तिरड्कुरात् पर्णसम्भव: । पर्णान्नाला: प्रसूयन्ते नालात् स्कन्ध: प्रवर्तते ।।
brahmovāca |
bījato 'ṅkurotpattir aṅkurāt parṇa-sambhavaḥ |
parṇān nālāḥ prasūyante nālāt skandhaḥ pravartate ||
skandhāt pravartate puṣpaṁ puṣpān nirvartate phalam |
phalān nirvartate bījaṁ bījaṁ na aphalam ucyate ||
na bījaṁ jāyate kiñcin na bījena vinā phalam |
bījād bījaṁ prabhavati bījād eva phalaṁ smṛtam ||
Phạm Thiên nói: “Này hiền giả, từ hạt giống nảy mầm; từ mầm sinh lá. Từ lá mọc cuống; từ cuống thành thân cây. Từ thân cây trổ hoa; từ hoa kết trái; và từ trái lại sinh ra hạt giống—vì thế hạt giống không bao giờ bị gọi là vô sinh. Không có gì được sinh ra nếu không có hạt; không có hạt thì cũng không có trái. Từ hạt sinh hạt, và chính từ hạt mà trái được hiểu là phát sinh.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a strict principle of causality: results (phala) arise from causes (bīja). Just as seed leads to sprout, flower, fruit, and again seed, ethical actions—especially dāna and dharmic conduct—are ‘seeds’ that inevitably mature into corresponding outcomes.
Within Bhīṣma’s instruction in the Anuśāsana Parva’s section on the dharma of giving, a cited speech of Brahmā explains the natural cycle of seed-to-fruit to illustrate how actions generate results and why no outcome arises without an originating cause.