Shloka 49
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन कर्मणा । विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्लुयात्,मनुष्य दैवके उत्थानसे आरम्भ किये हुए पुरुषार्थसे उत्तम विधि और शास्त्रोक्त सत्कर्मसे ही स्वर्गलोकका मार्ग पा सकता है
abhyutthānena daivasya samārabdhena karmaṇā | vidhinā karmaṇā caiva svargamārgam avāpnuyāt ||
Bhishma nói: “Bằng việc đứng dậy với ý chí kiên định, bằng việc khởi sự hành động hòa hợp với điều đã được an bài, và bằng việc thực hành theo đúng phép tắc cùng những điều răn dạy của thánh điển, con người đạt được con đường dẫn đến cõi trời. Lời dạy này nhấn mạnh rằng định mệnh không thể thay thế nỗ lực: chính hành động đạo đức, có kỷ luật mới là phương tiện đưa đến các cõi cao và mục đích cao thượng.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Heaven (and moral uplift) is reached through disciplined, rule-guided righteous action—undertaken with personal effort—even while acknowledging the role of daiva (what is ordained).
In the Anushasana Parva, Bhishma continues instructing on dharma; here he states a general principle that proper, scripturally guided action combined with determined effort is the means to attain the heavenly path.