Shloka 17
Pātra-Lakṣaṇa and Niścita-Dharma
Marks of a Worthy Recipient and Stable Criteria of Dharma
“महर्षश!ी आपकी आज्ञा पाकर मैं उत्तर दिशामें गन्ध-मादनपर्वतकी ओर चल दिया। उससे भी उत्तर जानेपर मुझे एक महती देवीका दर्शन हुआ। उसने मेरी परीक्षा ली और आपका भी परिचय दिया। प्रभो! फिर उसने अपनी बात सुनायी और उसकी आज्ञा लेकर मैं अपने घर आ गया” ।।
mahārṣaśrī! ājñāṃ prāpya ahaṃ uttaradiśi gandhamādana-parvataṃ prati calitaḥ. tataḥ api uttaraṃ gatvā mayā ekā mahatī devī dṛṣṭā. sā mama parīkṣāṃ cakāra, bhavataḥ api paricayaṃ prāha. prabho! paścāt sā svavākyaṃ śrāvayitvā, tasyāḥ ājñāṃ gṛhītvā ahaṃ svagṛhaṃ punar āgataḥ. tam uvāca tadā vipraḥ—sutāṃ pratigṛhāṇa me; nakṣatra-vidhi-yogena pāṇigrahaṇaṃ kuru; pātraṃ hi paramaṃ bhavān.
“Bạch bậc đại hiền! Nhận được mệnh lệnh của ngài, tôi lên đường về phương Bắc, hướng tới núi Gandhamādana. Đi xa hơn nữa về phía Bắc, tôi được diện kiến một vị Đại Nữ Thần. Người thử thách tôi và cũng tỏ rõ danh tính của ngài. Rồi, ôi chúa thượng, Người truyền đạt lời nhắn của mình; và sau khi xin phép Người, tôi trở về nhà.” Khi ấy vị Bà-la-môn nói: “Hãy cưới con gái ta, cử hành nghi lễ đúng phép theo điềm tinh tú, vào chòm sao cát tường; bởi ngài quả là bậc xứng đáng nhất.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes dharma through disciplined obedience to a teacher’s command, the ethical testing of a person’s fitness, and the importance of performing life-rites—especially marriage—according to prescribed ritual and auspicious timing (nakṣatra-vidhi), with worthiness (pātratā) as a key moral criterion.
Bhishma reports to a sage that he traveled north to Mount Gandhamādana, met a powerful goddess who tested him and identified the sage, then returned home with her permission. After this report, a Brahmin addresses him and proposes that he accept the Brahmin’s daughter in marriage, to be performed properly under an auspicious constellation, declaring Bhishma an exceptionally worthy match.