Shloka 583
Aṣṭāvakra’s Visit to Kubera: Hospitality, Temptation, and the Ethics of Restraint (अष्टावक्र-वैश्रवणोपाख्यानम्)
दिष्ट्या दृष्टोडसि मे पुत्र कृतविद्य इहागत: । पाण्डुनन्दन! उन्हें देखते ही मैं उनके चरणोंमें पड़ गया; फिर पिताजीने भी उन समिधा आदि वस्तुओंको अलग रखकर मुझे हृदयसे लगा लिया और मेरा मस्तक सूँघकर नेत्रोंसे आँसू बहाते हुए मुझसे कहा--“बेटा! बड़े सौभाग्यकी बात है कि तुम विद्वान होकर घर आ गये और मैंने तुम्हें भर आँख देख लिया”
diṣṭyā dṛṣṭo’si me putra kṛtavidya ihāgataḥ | pāṇḍunandana! tān dṛṣṭvaiva ahaṃ teṣāṃ caraṇeṣu nipatya; tataḥ pitāpi tāḥ samidhādyā vastūni pṛthak kṛtvā māṃ hṛdayena pariṣvajya mama mastakaṃ ghrātvā netrābhyāṃ aśrūṇi muñcan mām uvāca— “vatsa! mahāsaubhāgyam idaṃ yat tvaṃ vidvān bhūtvā gṛham āgataḥ, ahaṃ ca tvāṃ pūrṇanetrābhyāṃ dṛṣṭavān” iti |
Gālava nói: “Nhờ phúc lành, con trai ta, con đã về nhà sau khi học thành, và ta đã được thấy con. Hỡi hậu duệ của Pāṇḍu, vừa trông thấy họ, ta liền sụp xuống dưới chân họ. Rồi cha ta gác lại bó củi tế và các vật dụng nghi lễ khác, ôm chầm lấy ta bằng cả tấm lòng, âu yếm ngửi đỉnh đầu ta, nước mắt tuôn rơi, và nói: ‘Con ơi! Thật là đại phúc khi con trở về như một bậc học giả—và ta đã được nhìn con trọn vẹn bằng chính đôi mắt này.’”
गालव उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharma through reverence and gratitude: learning is to be completed with discipline, and its fruition is honored through humility (falling at the feet) and affectionate, ethical family bonds that recognize education as a blessing.
Gālava narrates a reunion scene: upon seeing the returning, educated son, there is immediate reverence and then intimate parental affection—ritual items are set aside, the son is embraced, the father smells his head, and speaks tearfully about the good fortune of seeing him return learned.