Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 49
Adhyāya 119: Vyāsa–Kīṭa-saṃvāda
Tapas-bala and karmic ascent across yoni
श्रूयते हि पुरा कल्पे नृणां ब्रीहिमय: पशु: । येनायजन्त यज्वान: पुण्यलोकपरायणा:
śrūyate hi purā kalpe nṛṇāṁ brīhimayaḥ paśuḥ | yenāyajanta yajvānāḥ puṇyalokaparāyaṇāḥ ||
Bhīṣma nói: “Nghe truyền rằng thuở xưa, trong một thời đại cổ, đối với loài người ‘con vật’ dùng trong tế lễ lại được làm bằng gạo. Chỉ với lễ vật ấy, những người hành lễ chuyên tâm cầu đạt các cõi phước đã cử hành tế tự—cho thấy tế lễ có thể được viên mãn bằng vật thay thế không bạo hại, phù hợp với dharma.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse appeals to ancient tradition to show that yajña need not require killing; a grain-based substitute (‘rice-animal’) can serve as the sacrificial offering, supporting a dharmic preference for non-violence while still honoring ritual intent.
In Bhīṣma’s instruction on dharma, he cites an old precedent: in a former age, sacrificers aiming at meritorious heavenly results performed rites using an offering made of rice, described metaphorically as the ‘paśu’ of the sacrifice.