Shloka 226
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
एतैश्व सह धर्मोडपि तं जीवमनुगच्छति । दिन और रात भी इस जगतके सम्पूर्ण प्राणियोंके कर्मोंके साक्षी हैं। इन सबके साथ धर्म भी जीवका अनुसरण करता है
etaiś ca saha dharmo 'pi taṃ jīvam anugacchati | dinaṃ ca rātriṃ ca jagataḥ samasta-prāṇināṃ karmāṇāṃ sākṣiṇī bhavataḥ | ebhiḥ sarvaiḥ saha dharmo 'pi jīvasya anugamanaṃ karoti |
Yudhiṣṭhira nói: “Cùng với những chứng nhân ấy, Dharma cũng theo sát chúng sinh.” Ngày và đêm cũng là kẻ làm chứng cho mọi hành vi của muôn loài trong thế gian này. Giữa đoàn chứng nhân ấy, Dharma vẫn đồng hành cùng linh hồn—nên không một hành động nào thật sự thiếu lời chứng hay không mang hệ quả.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
No deed is truly hidden: day and night are constant witnesses, and Dharma itself accompanies the living being. Therefore one should act with moral awareness, knowing that actions carry ethical consequence.
Yudhiṣṭhira is articulating a moral principle within the Anuśāsana-parvan’s instruction on righteous conduct: the world itself (through time—day and night) bears witness to actions, and Dharma follows the jīva, ensuring accountability.