Shloka 1
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
अपन क्रा बछ। सं: त>र्योधिकशततमो< ध्याय: ब्रह्माजी और भगीरथका संवाद
Yudhiṣṭhira uvāca—dānaṃ bahuvidhākāraṃ śāntiḥ satyam ahiṃsitām | svadāra-tuṣṭiś ca uktā te phalaṃ dānasya caiva yat | tapobalāt paraṃ kiṃ nu balaṃ bhavati te mate | yadi tapasyā api kiṃcid utkṛṣṭaṃ sādhanam asti, tan me vyākhyātuṃ arhasi ||
Yudhiṣṭhira thưa: “Bạch Tổ phụ, Người đã giảng về nhiều hình thức bố thí, cùng với an hòa, chân thật và bất bạo hại. Người cũng dạy sự bằng lòng với chính người vợ của mình, và đã nêu rõ quả báo của việc làm phước. Theo nhận định của Người, sức mạnh nào lớn hơn sức mạnh sinh từ khổ hạnh? Và nếu có một pháp môn nào còn cao hơn khổ hạnh, xin Người hãy trình bày minh bạch trước chúng con.”
गौतम उवाच
Educational Q&A
The verse frames a hierarchy of dharmic practices—charity, peace, truth, non-violence, and marital fidelity—and asks whether austerity (tapas) surpasses them, or whether an even higher discipline exists. It sets up an ethical inquiry into what most powerfully transforms character and leads to spiritual merit.
In the Anuśāsana Parva’s instruction section, Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma as ‘Grandfather’ and, after hearing teachings on dāna and allied virtues, requests a deeper explanation about the greatest source of strength—tapas—and any practice superior to it.