Shloka 60
उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel
द्विजश्रेष्ठ! ब्रह्मन! इसी कारणसे मैं आपकी ओर देखकर हँसता हूँ। आपका अनादर करनेके लिये मैं आपकी हँसी नहीं उड़ाता हूँ; क्योंकि आप मेरे गुरु हैं ।।
viparyayeṇa me manyus tena santapyate manaḥ | jātiṁ smarāmy ahaṁ tubhyam atas tvāṁ prahasāmi vai ||
Hỡi bậc tối thượng trong hàng lưỡng sinh, hỡi Bà-la-môn—bởi lẽ ấy ta nhìn ngài mà mỉm cười. Ta không cười để bất kính, vì ngài là thầy của ta. Sự đảo nghịch này khiến ta đau xót, lòng ta như bị thiêu đốt bởi ưu phiền. Nhớ lại mối duyên giữa ta và ngài qua những đời trước, ta không sao ngăn được nụ cười khi nhìn ngài—nụ cười sinh từ sầu muộn và hồi tưởng, chứ không phải khinh miệt.
पुरोहित उवाच
Educational Q&A
Even when circumstances invert social or personal roles, one should not abandon reverence for one’s guru. The speaker clarifies that outward laughter can arise from inner sorrow and remembrance, not from contempt; ethical intent (bhāva) matters in judging an act.
The priest addresses a brāhmaṇa (who is also his guru) and explains why he smiles while looking at him: a painful reversal has occurred, troubling his mind. Recalling their connection from former births, he smiles involuntarily, while explicitly denying any intention to insult his teacher.