Shloka 18
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
कुन्तीनन्दन! पूर्वकालमें गौतमी नामवाली एक बूढ़ी ब्राह्मणी थी, जो शान्तिके साधनमें संलग्न रहती थी। एक दिन उसने देखा, उसके इकलौते बेटेको साँपने डेस लिया और उसकी चेतनाशक्ति लुप्त हो गयी ।।
kuntīnandana! pūrvakāle gautamī nāmavatī ekā vṛddhā brāhmaṇī āsīt, yā śāntisādhanena saṃlagnā tiṣṭhati sma. ekadā sā dadarśa—tasyā ekamātrasya putrasya sarpeṇa daṣṭatvāt tasya cetanāśaktiḥ luptā. atha taṃ snāyupāśena baddhvā sarpam amarṣitaḥ lubdhako 'rjuno nāma gautamyāḥ samupānayat.
Bhishma nói: “Hỡi con của Kuntī, thuở xưa có một bà-la-môn già tên Gautamī, chuyên tâm tu tập những pháp môn an hòa và tự chế. Một ngày kia, bà thấy đứa con trai duy nhất của mình bị rắn cắn và đã bất tỉnh. Bấy giờ một thợ săn tên Arjuna, nổi giận, trói con rắn ấy bằng một thòng lọng làm từ gân và đem đến trước mặt Gautamī.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse sets up a moral dilemma: when harm occurs, anger seeks immediate retaliation, but dharma asks for restraint, discernment, and a response guided by peace and ethical reflection rather than vengeance.
Gautami’s only son is rendered unconscious after a snakebite. A hunter named Arjuna, driven by indignation, captures the snake with a sinew-noose and brings it to Gautami—preparing the ground for a discussion on how one should respond to injury and loss.