Shloka 1
ययाति–शक्रसंवादः
Speech-Ethics and Forbearance in the Celestial Court
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत ययात्युपाख्यानविषयक इक्यासीवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ८१ ॥ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ४१ श्लोक हैं) ऑपन-आक्राा बछ। अर: - किन्हीं श्लोकोंमें दो हजार और किन्हींमें एक हजार सखियोंका वर्णन आता है। यथावसर दोनों ठीक हैं। द्रयशीतितमो< ध्याय: ययातिसे देवयानीको पुत्र-प्राप्ति; ययाति और शर्मिष्ठाका एकान्त मिलन और उनसे एक पुत्रका जन्म वैशम्पायन उवाच ययातिः: स्वपुरं प्राप्य महेन्द्रपुरसंनि भम् । प्रविश्यान्त:पुरं तत्र देवयानीं न््यवेशयत्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! ययातिकी राजधानी महेन्द्रपुरी (अमरावती)-के समान थी। उन्होंने वहाँ आकर देवयानीको तो अन्तःपुरमें स्थान दिया और उसीकी अनुमतिसे अशोकवाटिकाके समीप एक महल बनवाकर उसमें वृषपर्वाकी पुत्री शर्मिष्ठाको उसकी एक हजार दासियोंके साथ ठहराया और उन सबके लिये अन्न, वस्त्र तथा पेय आदिकी अलग-अलग व्यवस्था करके शर्मिष्ठाका समुचित सत्कार किया
vaiśampāyana uvāca | yayātiḥ svapuraṃ prāpya mahendrapurasaṃnibham | praviśyāntaḥpuraṃ tatra devayānīṃ nyaveśayat ||
Vaiśampāyana nói: Khi về đến kinh đô của mình—rực rỡ như thành của Mahendra—vua Yayāti bước vào nội cung và an vị Devayānī tại đó. Rồi, với sự ưng thuận của nàng, nhà vua cho dựng một dinh thất gần vườn Aśoka, sắp đặt để Śarmiṣṭhā, con gái Vṛṣaparvan, ở riêng tại ấy cùng một nghìn thị nữ. Ngài lại phân định riêng phần y phục, lương thực và đồ uống cho họ, tiếp đãi Śarmiṣṭhā bằng lễ nghi xứng đáng.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king must uphold dharma through orderly governance of the household—assigning proper place, protection, and provision—especially when relationships and status claims could create conflict.
Yayāti returns to his splendid capital and formally settles Devayānī in the inner palace, setting the stage for subsequent events involving household arrangements and progeny.