Shloka 1
ययाति–देवयानी संवादः
Yayāti–Devayānī Dialogue and Śukra’s Consent
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक पचहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७५ ॥। ऑपन-- माल बछ। डे - वास्तवमें इला माता ही थी। जन्मदाता पिता चन्द्रमाके पुत्र बुध थे, परंतु इला जब पुरुषरूपमें परिणत हुई तो उसका नाम सुद्युम्न हुआ। सुद्युम्नने ही पुरूरवाको राज्य दिया था, इसलिये वे पिता भी कहे जाते हैं। षट्सप्ततितमो< ध्याय: कचका शिष्य भावसे शुक्राचार्य और देवयानीकी सेवामें संलग्न होना और अनेक कष्ट सहनेके पश्चात् मृतसंजीवनी विद्या प्राप्त करना जनमेजय उवाच ययाति: पूर्वजो5स्माकं दशमो य: प्रजापते: । कथं स शुक्रतनयां लेभे परमदुर्लभाम्,जनमेजयने पूछा--तपोधन! हमारे पूर्वज महाराज ययातिने, जो प्रजापतिसे दसवीं पीढ़ीमें उत्पन्न हुए थे, शुक्राचार्यकी अत्यन्त दुर्लभ पुत्री देवयानीको पत्नीरूपमें कैसे प्राप्त किया? मैं इस वृत्तान्तको विस्तारके साथ सुनना चाहता हूँ। आप मुझसे सभी वंश-प्रवर्तक राजाओंका क्रमश: पृथक्-पृथक् वर्णन कीजिये
janamejaya uvāca | yayātiḥ pūrvajo 'smākaṃ daśamo yaḥ prajāpateḥ | kathaṃ sa śukratanayāṃ lebhe paramadurlabhām ||
Vua Janamejaya thưa: “Bạch hiền giả khổ hạnh, tổ tiên của chúng con là Đại vương Yayāti—sinh ở đời thứ mười tính từ Prajāpati—đã làm sao cưới được Devayānī, ái nữ vô cùng khó cầu của Śukra, làm chính hậu? Xin kể cho con tường tận sự tích ấy, và cũng xin thuật theo đúng thứ tự dòng dõi các vị vua khai sáng các vương triều—từng vị một.”
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the Mahābhārata’s ethical-historical method: dharma is explored through lineage, alliances, and consequential choices. Janamejaya’s request emphasizes careful, ordered transmission of ancestral narratives so that later generations can understand how personal decisions shape dynastic destiny.
Janamejaya asks the sage to explain, in detail, how his ancestor King Yayāti—tenth in descent from Prajāpati—came to marry Devayānī, the rare and highly sought daughter of Śukra, and he further requests a sequential account of the dynasty-founding kings.