Shloka 48
Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)
इत्येते देवगन्धर्वा: प्राधेया: परिकीर्तिता: । इमं॑ त्वप्सरसां वंशं विदितं पुण्यलक्षणम्,भारत! इसके अतिरिक्त अन्य बहुत-से वंशोंकी उत्पत्तिका वर्णन करता हूँ। प्राधा नामवाली दक्षकन्याने अनवद्या, मनु, वंशा, असुरा, मार्गणप्रिया, अरूपा, सुभगा और भासी इन कन्याओंको उत्पन्न किया। सिद्ध, पूर्ण, बारहि, महायशस्वी पूर्णायु, ब्रह्मचारी, रतिगुण, सातवें सुपर्ण, विश्वावसु, भानु और दसवें सुचन्द्र--से दस देव-गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र बताये गये हैं। इनके सिवा महाभागा देवी प्राधाने पहले देवर्षि (कश्यप)-के समागमसे इन प्रसिद्ध अप्सराओंके शुभ लक्षणवाले समुदायको उत्पन्न किया था। उनके नाम ये हैं-- अलम्बुषा, मिश्रकेशी, विद्युत्पर्णा, तिलोत्तमा, अरुणा, रक्षिता, रम्भा, मनोरमा, केशिनी, सुबाहु, सुरता, सुरजा और सुप्रिया। अतिबाहु, सुप्रसिद्ध हाहा और हूहू तथा तुम्बुरु--ये चार श्रेष्ठ गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र माने गये हैं
ity ete devagandharvāḥ prādheyāḥ parikīrtitāḥ | imaṃ tv apsarasāṃ vaṃśaṃ viditaṃ puṇyalakṣaṇam, bhārata |
Vaiśaṃpāyana nói: “Như vậy, các vị Gandharva cõi trời—những hậu duệ của Prādhā—đã được kể tên đầy đủ. Nay, hỡi Bhārata, ta sẽ thuật dòng giống của các Apsaras, vốn lừng danh và mang những tướng lành cát tường.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse models the Itihāsa method of preserving sacred memory through orderly enumeration (parikīrtana) of lineages, presenting celestial beings as part of a morally charged cosmos where “puṇya-lakṣaṇa” (auspicious merit) is a recognized attribute.
After listing the Devagandharvas born from Prādhā, Vaiśaṃpāyana transitions to the next section: the genealogy of the Apsarases, described as well-known and auspicious, continuing the broader creation-and-lineage catalog in Ādi Parva.