Shloka 47
Duḥṣanta at Kaṇva-Āśrama; Śakuntalā’s Reception and Origin Prelude (दुःषन्तस्य कण्वाश्रमागमनम्)
ब्रह्मचारी रतिगुण: सुपर्णश्वेव सप्तम: । विश्वावसुश्च भानुश्च सुचन्द्रो दशमस्तथा,भारत! इसके अतिरिक्त अन्य बहुत-से वंशोंकी उत्पत्तिका वर्णन करता हूँ। प्राधा नामवाली दक्षकन्याने अनवद्या, मनु, वंशा, असुरा, मार्गणप्रिया, अरूपा, सुभगा और भासी इन कन्याओंको उत्पन्न किया। सिद्ध, पूर्ण, बारहि, महायशस्वी पूर्णायु, ब्रह्मचारी, रतिगुण, सातवें सुपर्ण, विश्वावसु, भानु और दसवें सुचन्द्र--से दस देव-गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र बताये गये हैं। इनके सिवा महाभागा देवी प्राधाने पहले देवर्षि (कश्यप)-के समागमसे इन प्रसिद्ध अप्सराओंके शुभ लक्षणवाले समुदायको उत्पन्न किया था। उनके नाम ये हैं-- अलम्बुषा, मिश्रकेशी, विद्युत्पर्णा, तिलोत्तमा, अरुणा, रक्षिता, रम्भा, मनोरमा, केशिनी, सुबाहु, सुरता, सुरजा और सुप्रिया। अतिबाहु, सुप्रसिद्ध हाहा और हूहू तथा तुम्बुरु--ये चार श्रेष्ठ गन्धर्व भी प्राधाके ही पुत्र माने गये हैं
vaiśampāyana uvāca |
brahmacārī ratiguṇaḥ suparṇaśveva saptamaḥ |
viśvāvāsuś ca bhānuś ca sucandro daśamas tathā |
Vaiśampāyana nói: Từ Prādhā còn sinh ra mười vị Gandharva cõi trời—Brahmacārī, Ratiguṇa, vị thứ bảy mang tên Suparṇa, rồi Viśvāvāsu và Bhānu, và người thứ mười là Sucandra. Thế là phả hệ tiếp tục, liệt kê những dòng giống thiên giới phát sinh từ Prādhā, ái nữ của Dakṣa.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse primarily serves a genealogical-cosmological purpose: it situates celebrated celestial beings within an ordered lineage. Ethically, it reflects the Mahābhārata’s broader emphasis on continuity of tradition (paramparā) and the importance of knowing origins and relationships as part of understanding dharma and the world-order.
Vaiśampāyana continues a catalogue of descendants connected to Dakṣa’s daughter Prādhā, naming a set of ten divine Gandharvas and indicating their ordinal positions (seventh, tenth) within the list.